
Kısaca
Kars'ta yapılacakların çekirdeği şöyledir: Ani Ören Yeri'ni gezmek, Rus dönemi mimarisiyle kent merkezinde yürümek, Kars kaşarı ve gravyerini tatmak. Kışın Çıldır Gölü ve Sarıkamış eklenir. Ankara'dan trenle gelinebilir. Kars ve Ani için iki gün, çevreyle birlikte dört gün ayırın.
Kars'a ne zaman gidilir?
Ani'yi ve kent merkezini gezmek için mayıs-ekim arası en rahat dönemdir. Kış ise bölgenin en çok tercih edilen mevsimidir, çünkü Doğu Ekspresi, Çıldır Gölü'nde buz üstü gezi ve Sarıkamış'ta kayak ancak bu dönemde bir araya gelir. Bedeli soğuktur: Kars'ta kış uzun ve sert geçer, sıcaklık sıfırın çok altına iner.
Kışın Ani'ye kar manzarasıyla gidilebilir, ama patikalar kayganlaşır ve yürüyüş zorlaşır. Ani sınır hattında olduğundan ziyaret düzeni ve izin kuralları zamanla değişebilir; gitmeden önce güncel bilgiye bakın.
Ani Ören Yeri
Ani, Kars'ın yaklaşık 42 kilometre doğusunda, Arpaçay'ın kıyısındaki bir platoda yer alır. Arpaçay, Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınırı oluşturur; nehrin karşı yakası Ermenistan'dır. Ani, Orta Çağ'da Ermeni Bagrat Krallığı'nın başkentiydi ve İpek Yolu üzerindeki ticaret kentlerinden biriydi. "Bin Bir Kilise Şehri" diye anılır. UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne 2016'da girdi.
Gezerken bu yapılar öne çıkar:
- Ani Katedrali: 11. yüzyılın başında yapılan bu büyük yapı, bir dönem camiye çevrildi. Kubbesi günümüze ulaşmamıştır, ama kütlesi hâlâ platoya hâkimdir.
- Surp Krikor Lusavoriç (Tigran Honents) Kilisesi: Duvarlarında hâlâ fresk kalıntıları görülür.
- Ebu'l Menuçehr Camii: Selçuklu dönemine ait, Anadolu'daki ilk Türk camilerinden biri olarak kabul edilir; 11. yüzyıl yapısıdır.
- Surlar ve geniş plato: Kentin etrafındaki surlar ve boş alan, Ani'nin ne kadar büyük bir yerleşim olduğunu hissettirir.
Alanın büyük kısmı açık hava ve gölgesizdir. Yürüyüş rahat ayakkabı ve bol su ister; rüzgâr ve soğuk hava hızla değişebilir.
Yapıların çoğu birbirinden yüzlerce metre uzaktadır ve platonun hepsini görmek zaman alır. Hızlı bir tur iki-üç saatte yapılabilir, ama kiliselerin ve surların hikâyesini dinlemek istiyorsanız yarım gün ayırın. Rehber, hangi yapının hangi dönemden kaldığını ve neden bu kadar önemli sayıldığını anlatarak harabelerin okunmasını kolaylaştırır.
Kars kent merkezinde ne görülür?
Kars bölgesi tarih boyunca Bagratlıların, Selçukluların, Osmanlıların ve Rusların elinde kaldı; bugünkü sınır 1921 Kars Antlaşması ile belirlendi. Kentin görünümü bu katmanlı geçmişin izini taşır.
Kars, 1878'den 1918'e kadar Rus yönetiminde kaldı. Bu dönem kent merkezinde izgara planlı sokaklar ve Baltık mimarisi etkisinde taş binalar bıraktı. Bu yapılar Kars'ın görünümünü Anadolu'nun diğer kentlerinden ayırır.
- Kars Kalesi: Kentin tepesinde yükselir; Orta Çağ'dan bu yana onarılmış ve yenilenmiştir. Yukarıdan Kars Çayı ve eski mahalleler görünür.
- Kümbet Camii: 10. yüzyılda Havariler Kilisesi olarak yapıldı, sonra camiye çevrildi. Kent merkezinde, kalenin yakınında bulunur.
- Kars Müzesi: Bölgenin arkeolojik ve etnografik eserlerini sergiler.
- Taş Köprü ve Kars Çayı: Çay kıyısında kısa bir yürüyüş rotası yapılabilir.
Çıldır Gölü, Sarıkamış ve Doğu Ekspresi
Çıldır Gölü. Kars ile Ardahan sınırında yer alan göl, kışın donduğunda atlı kızak gezisi ve buz üstünde balık avıyla bilinir. Yazın kuş gözlemi için de kullanılır.
Sarıkamış. Sarıçam ormanlarıyla çevrili bir kayak merkezidir. Aynı zamanda 1914-15 kışında Sarıkamış Harekâtı'nda donarak hayatını kaybeden askerlerin anıldığı bir yerdir; ziyaret saygıyla yapılır.
Doğu Ekspresi. Ankara'dan Kars'a uzanan hat Kırıkkale, Kayseri, Sivas, Erzincan ve Erzurum'dan geçer. Yolculuk yaklaşık 30 saat civarında sürer. Hem düzenli çalışan Doğu Ekspresi hem de belirli sezonlarda çalışan, daha az durakla ve gezi molalarıyla işleyen Turistik Doğu Ekspresi vardır. Sefer takvimini, vagon tiplerini (yataklı, kuşetli, koltuklu) ve bilet koşullarını TCDD'nin resmî kaynaklarından kontrol edin.
Kars'ta yeme-içme ve alınacaklar
Kars'ın mutfağı süt ürünleri ve et ağırlıklıdır. Bölgenin süt ürünlerini denemek için en iyi öğün kahvaltıdır: peynir, bal, kaymak ve sıcak çay soğuk bir sabahta ideal başlangıç olur.
- Kaşar ve gravyer: Kars kaşarı ve Kars gravyeri bölgenin en tanınmış ürünleridir.
- Bal: Yöresel çiçek ballarını peynir dükkânlarında bulabilirsiniz.
- Kaz eti: Kars mutfağında kış sofralarının bilinen yemeklerinden biridir.
- Hangel: Kars'a özgü hamur yemeklerinden biri olarak anılır; yerel lokantalarda sorun.
Valizinize kış gezisi için katmanlı giysi, termal içlik, eldiven, bere, kaymaz tabanlı bot ve dudak nemlendirici koyun. Yaz gezisinde bile akşamlar serin olabilir.
Soğukta telefon pilleri hızla biter; yedek şarj cihazı taşıyın. Kar yağışı nedeniyle yol ve uçuş programı değişebilir; dönüş uçuşunu programın son günüyle sıkıştırmayın, bir tampon gün bırakın. Rota için ayrıntılı bir valiz listesi arıyorsanız tur için valiz hazırlığı yazısına göz atın.
Kars ve Ani için kaç gün gerekir?
| Süre | Rota |
|---|---|
| 2 gün | Kars merkez ve Kars Müzesi, Kümbet Camii, ertesi gün Ani |
| 3-4 gün | Yukarıdakine Çıldır Gölü ve Sarıkamış |
| 4-6 gece | Ankara'dan trenle başlayan Doğu Ekspresi turu, dönüşte genellikle uçak |
Ani gününü kent merkezi gününden ayırmak iyi bir fikirdir; ikisini aynı güne sıkıştırırsanız ne Ani'de ne de kentte yeterince vakit kalır. Çıldır ve Sarıkamış'ı eklemek istiyorsanız bunlar ayrı yönlerde olduğundan her birine ayrı bir yarım gün düşünün.
Doğu Anadolu ve Karadeniz'i birleştirmek isterseniz Trabzon, Uzungöl ve Ayder rehberi rotayı tamamlar. Güneydoğu için Mardin'de ne yapılır? yazısına bakın.
Tura mı, bireysel mi?
Kars'a bireysel gelmek mümkündür: kentin havalimanı vardır ve kent merkezi yürünebilir. Ama Ani, Çıldır ve Sarıkamış üç ayrı yöndedir ve her biri araç ister. Kışın yol ve hava durumu işi daha da zorlaştırır. Bu rotada tur, organizasyon yükünü sizden alır. Tren yolculuğunu, konaklamayı ve gezileri tek pakette almak da mümkündür.
Dezavantajı: tur programı sıkı olduğunda Ani'de ya da Kars'ta vakit az kalabilir. Doğu Ekspresi yolculuğunun kendisi de bir hedeftir; gecikme ya da kışın program değişikliği olabilir. Esnek bir programı tercih edenler, havalimanından araç kiralayarak kendi planını yapabilir.
Kars turu seçerken neye bakmalı?
- Tren türü: Yataklı, kuşetli ya da koltuklu? Hangi sezonda, hangi seferde?
- Kars'ta konaklama: Kaç gece, hangi bölgede kalınıyor?
- Ani rehberli mi? Alanda yeterli süre ayrılmış mı?
- Çıldır ve Sarıkamış: Programda mı, yoksa isteğe bağlı mı? Kızak ve balık avı ücretleri dahil mi?
- Dönüş: Uçak mı, tren mi? Toplam yolculuk süresi ne kadar?
- Hava durumu: Kar nedeniyle program değişirse hangi hakka sahipsiniz?
Doğu Ekspresi turları ve kültür turları sayfalarında seçenekleri görün. Sitelerin tekliflerini tur sitelerini karşılaştırın sayfasında yan yana koyun.
Bu konuyla ilgili tur türleri
Sık sorulan sorular
Kars'a ne zaman gidilir?
Ani ve kent merkezi için mayıs-ekim en rahat dönemdir. Kış ise Doğu Ekspresi, Çıldır Gölü ve Sarıkamış kayağı nedeniyle en çok tercih edilen mevsimdir; ama sıcaklık sıfırın çok altına iner ve kalın giyinmeniz gerekir. Ani'ye kışın kar manzarasıyla gidilebilir, ama yürüyüş koşulları zorlaşır.
Doğu Ekspresi ile Ankara'dan Kars'a ne kadar sürer?
Yolculuk yaklaşık 30 saat civarında sürer; saat ve süre sezona göre değişir. Hat Ankara'dan Kırıkkale, Kayseri, Sivas, Erzincan ve Erzurum üzerinden Kars'a ulaşır. Turistik Doğu Ekspresi belirli sezonlarda çalışır; güncel sefer ve bilet bilgisi için TCDD'ye bakın.
Ani Ören Yeri neden önemli?
Ani, Orta Çağ'da Ermeni Bagrat Krallığı'nın başkentiydi ve İpek Yolu üzerinde büyük bir ticaret kentiydi. 'Bin Bir Kilise Şehri' diye anılır. Alan 2016'da UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Katedral, kiliseler ve bir cami aynı platoda görülebilir.
Kars'ta ne yenir, ne alınır?
Kars kaşarı ve gravyeri bölgenin en tanınmış ürünleridir. Bal, kaz eti ve hangel de yöreye özgüdür. Peynir ve bal hediye olarak alınır; peyniri soğuk zincirle taşımak ya da kısa sürede tüketmek gerekir. Mutfak, süt ürünleri ve et ağırlıklıdır.
Kars'a tura mı katılmak mı, bireysel gitmek mi daha iyi?
Ani, Çıldır ve Sarıkamış üç ayrı yöndedir; kışın yollar da zorlaşır. Bu yüzden organize tur, ulaşım yükünü azaltır ve tren yolculuğunu tek pakette sunar. Esnek tempo isteyenler Kars'ta taksi ya da araç kiralayarak kendi planını yapabilir, ama kış koşullarını hesaba katmalıdır.
İlgili yazılar
Kapadokya'da Ne Yapılır? Gezilecek Yerler ve Yapılacaklar
Kapadokya'da yapılacakların çekirdeği şöyledir: Göreme Açık Hava Müzesi'ndeki kaya kiliseleri, Derinkuyu ya da Kaymaklı yeraltı…
Pamukkale'de Ne Yapılır? Travertenler, Hierapolis ve Termal Havuzlar
Pamukkale'de yapılacakların başı beyaz travertenlerde ayakkabısız yürümek, Hierapolis antik kentini gezmek ve termal suda…
Efes ve Selçuk'ta Ne Yapılır? Antik Kent Gezi Rehberi
Efes'te Mermer Yol'u, Büyük Tiyatro'yu ve Celsus Kütüphanesi'ni gezin; Selçuk'ta Efes Müzesi, Aziz Yuhanna Bazilikası, İsa Bey…



